{"id":1190,"date":"2018-11-29T13:08:50","date_gmt":"2018-11-29T13:08:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.osevio.com\/blog\/?p=1190"},"modified":"2024-02-16T11:22:45","modified_gmt":"2024-02-16T11:22:45","slug":"ilkbaharin-habercisi-lale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/ilkbaharin-habercisi-lale\/","title":{"rendered":"\u0130lkbahar\u0131n Habercisi: Lale"},"content":{"rendered":"

Lale, tarih boyunca insanlar\u0131n hayat\u0131nda en \u00f6zel \u00e7i\u00e7eklerden bir tanesi konumunda oldu. G\u00fczelli\u011fi ile b\u00fcy\u00fcleyen ve kendine \u00f6zg\u00fc felsefesi ile insanlar\u0131 etkilemeyi ba\u015faran lale<\/strong>, sanattan, devirlere kadar pek \u00e7ok alanda da kendisini hissettirmi\u015f bir \u00e7i\u00e7ek<\/a><\/strong>. Haliyle bu nadide \u00e7i\u00e7ek hakk\u0131nda da merak edilen konular bir hayli fazla oluyor. Tarihinden, bak\u0131m\u0131na kadar birbirinden farkl\u0131 sorulara insanlar cevap ar\u0131yorlar.<\/p>\n

Biz de bu yaz\u0131m\u0131zda d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6zel \u00e7i\u00e7eklerinden bir tanesi olan ad\u0131na festivaller d\u00fczenlenen lale hakk\u0131ndaki bilinmesi gereken her \u015feyi bir araya getirdik. Lale<\/strong> k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakk\u0131nda akl\u0131n\u0131za gelen sorular\u0131 cevap verdik.<\/p>\n

Lale\u2019nin Tarihi<\/h2>\n
Rengarenk t\u00fcrlerine bakmaya doyamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z lalenin bizlere olduk\u00e7a yak\u0131n bir ge\u00e7mi\u015fi var. Hatta lalenin d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc pop\u00fclerli\u011fine ula\u015fmas\u0131 T\u00fcrklerin sayesinde olmu\u015ftur diyebiliriz.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Lalenin anavatan\u0131 olan\u0131 Pamir, Hindi ku\u015fu ve Tanr\u0131 da\u011flar\u0131nda ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemde T\u00fcrk boylar\u0131 ikamet ediyordu ve lalenin yeti\u015ftiricili\u011fini de onlar yap\u0131yordu. Daha sonras\u0131nda Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7 eden bu halklar beraberlerinde laleyi \u00e7i\u00e7e\u011fini de getirerek Anadolu topraklar\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel \u00e7i\u00e7eklerinden birisi ile tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Ard\u0131ndan ise 1500\u2019l\u00fc y\u0131llara kadar lale Anadolu\u2019nun i\u00e7erisinde yeti\u015fmeye devam etti ve o d\u00f6nemdeki bir\u00e7ok bilgin insan i\u00e7in huzurun ve mutlulu\u011fun form\u00fcl\u00fc haline geldi. Bununla birlikte d\u00f6nemin Osmanl\u0131s\u0131nda lale zenginli\u011fin ve bollu\u011funda temsilcisi yine lale \u00e7i\u00e7e\u011fiydi.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
1500\u2019l\u00fc y\u0131llarda ise lalenin rotas\u0131, Kanuni Sultan S\u00fcleyman\u2019\u0131n Hollanda kral\u0131na hediye olarak lale g\u00f6ndermesi ile Avrupa\u2019ya y\u00f6neldi. Lalenin hikayesi ise bu noktadan sonra biraz de\u011fi\u015fiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hollandal\u0131lar tabiri caizse laleye ilk g\u00f6r\u00fc\u015fte a\u015f\u0131k olmu\u015f ve onlar\u0131da di\u011fer Avrupal\u0131 \u00fclkeler takip etmi\u015f. \u00d6yle ki k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde lale Avrupa topraklar\u0131nda en fazla yeti\u015ftirilen \u00e7i\u00e7eklerden biri haline geldi. Hatta i\u015fler \u00f6yle bir noktaya vard\u0131 ki, 19. y\u00fczy\u0131lda Avrupal\u0131lar, Osmanl\u0131ya lale satmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Fakat bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde lale so\u011fanlar\u0131nda de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fand\u0131. \u0130stanbul\u2019un simgesi olan lalenin Avrupaya a\u00e7\u0131lmadan \u00f6nceki yap\u0131s\u0131 olduk\u00e7a farkl\u0131yd\u0131. \u0130stanbul\u2019da yeti\u015ftirilen laleler daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve daha verimliydi ve birden fazla kez \u00e7i\u00e7ek a\u00e7abiliyordu. Ancak Avrupa\u2019da gelen laleler sadece 1 kez \u00e7i\u00e7ek a\u00e7\u0131yor ve sonras\u0131nda i\u015fe yaram\u0131yordu. Durum b\u00f6yle olunca da Osmanl\u0131\u2019daki lale yeti\u015ftiricili\u011fi cazibesini kaybediyor. Her ne kadar lale yeti\u015ftirmeye devam edenler olmu\u015f olsa da bu \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 bir alan i\u00e7erisinde yap\u0131l\u0131r hale gelmi\u015f.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Lalenin tarihi hakk\u0131nda heyecan verici bir kitap okuyup fikir sahibi olmak isteyen okuyucular\u0131m\u0131z i\u00e7in ise \u0130skender Pala\u2019n\u0131n Katre-i Matem kitab\u0131n\u0131 tavsiye edebiliriz.<\/p>\n
Lalenin En \u00d6zg\u00fcn Hali: Ters Lale<\/h2>\n
Lale dedi\u011fimiz zaman her ne kadar akl\u0131m\u0131za \u0130stanbul\u2019un s\u00fcsleyen o e\u015fsiz g\u00fczellik geliyor olsa da 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131na kadar yaln\u0131zca bu topraklara \u00f6zg\u00fc kalm\u0131\u015f bir lale daha var. O da ters lale. Ters lalenin kendisine ait olduk\u00e7a ho\u015f bir \u00f6yk\u00fcs\u00fc mevcut.<\/p>\n
Ters lale hemen hemen b\u00fct\u00fcn mitolojik ve dini efsanelerde \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcn, kederin temsilcisi olarak bilinir. Dinlerin i\u00e7erisinde bile kendisine yer edinmeyi ba\u015faran ters lale, farkl\u0131 hikayeleri s\u00f6z konusu olsa da hepsinin ortak \u00f6zelli\u011fi i\u00e7erisinde h\u00fczn\u00fc bar\u0131nd\u0131r\u0131yor olmas\u0131. \u00d6yle ki H\u0131ristiyanlar i\u00e7in ters lale Meryem Ana\u2019n\u0131n Hz.\u0130sa i\u00e7in d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z ya\u015flar\u0131ndan yeti\u015fmi\u015f bir \u00e7i\u00e7ek olarak kabul ediliyor. Ancak \u0130slam efsanelerine g\u00f6re ise lalenin ters olma nedeni Karbela\u2019da katledilen Hz.H\u00fcseyin ve Hz. Hasan.<\/p>\n
Ters lale ise 19.y\u00fczy\u0131la kadar Anadolu\u2019nun endemik \u00e7i\u00e7eklerinden birisi olmu\u015f. Her ne kadar \u015fu an 165 farkl\u0131 t\u00fcr\u00fc sahipse de o d\u00f6nemler yaln\u0131zca Hakkari ve \u00e7evresinde yeti\u015fiyordu. Ancak 20. y\u00fczy\u0131l ile beraber geli\u015fen botanik bilimi, ters lalenin de evrensel bir \u00fcn kazanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Lalenin Anlam\u0131 Nedir?<\/h2>\n
Lale, tarih boyunca a\u015fk\u0131n, asaletin ve zerafetin simgesi olarak kabul edilmi\u015ftir. \u00d6zellikle tarif edilmesi g\u00fc\u00e7 duygular\u0131 en iyi \u015fekilde ifade etmeyi sa\u011flayan lale, birbirinden farkl\u0131 renkleri ile s\u00f6ylemek istedi\u011finiz t\u00fcm duygular\u0131n\u0131z\u0131 iletmenin en saf ve g\u00fczel yollar\u0131ndan.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Lale Nas\u0131l Yeti\u015ftirilir?<\/h2>\n
Lale yeti\u015ftirme konusunda ilk dikkat etmeniz gereken \u015feylerin ba\u015f\u0131nda so\u011fan se\u00e7imi geliyor. Bilhassa g\u00fczel lalelere sahip olman\u0131n yolu sa\u011fl\u0131kl\u0131 lale so\u011fanlar\u0131ndan ge\u00e7iyor. Bu y\u00fczden lale so\u011fan\u0131 al\u0131rken paket olarak almak yerine teker teker se\u00e7meniz de yarar var. So\u011fan se\u00e7erken de boyutlar\u0131 b\u00fcy\u00fck ve d\u0131\u015f y\u00fczeyinde herhangi bir \u00e7atlak vb. bir durumun olmamas\u0131na \u00f6zen g\u00f6stermelisiniz.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
So\u011fan\u0131 se\u00e7tikten sonraki \u00f6nemli nokta ise lalenin ekilmesi gereken d\u00f6nem oluyor. \u0130lkbahar aylar\u0131nda \u00e7i\u00e7ek a\u00e7an lale i\u00e7in uygun ekim d\u00f6nemi sonbahar aylar\u0131. Bununla beraber laleyi ekerken topra\u011f\u0131n 10-15 cm kadar derinine ekmelisiniz ve so\u011fan\u0131n sivri ucu yukar\u0131 do\u011fru olmal\u0131. Bir di\u011fer dikkat edilmesi gereken nokta ise lale so\u011fanlar\u0131 aras\u0131ndaki mesafe. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve kaliteli bir \u015fekilde lale yeti\u015ftirmek i\u00e7in so\u011fanlar aras\u0131nda 30-35 cm’lik bo\u015fluklar\u0131n olmas\u0131 avantaj sa\u011flayacak bir detay.<\/p>\n
Lale yeti\u015ftirme a\u015famas\u0131ndaki \u00f6nemli konulardan bir di\u011feri ise \u0131\u015f\u0131k. Laleler do\u011frudan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 sevmeyen \u00e7i\u00e7eklerden birisi. Bu y\u00fczden dolayl\u0131 \u0131\u015f\u0131klar bir lale i\u00e7in \u00e7ok daha fayda olacakt\u0131r. Bununla a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak ve so\u011fuk havalarda lalenin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyen fakt\u00f6rler aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n
E\u011fer saks\u0131 \u00e7i\u00e7e\u011fi<\/a><\/strong> olarak lale yeti\u015ftirmek istiyorsan\u0131z da her iki y\u0131lda bir saks\u0131 topra\u011f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmelisiniz. Ancak bunu s\u0131cak havalar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde yapmak \u00e7ok daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olabilir.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Lale Nas\u0131l Sulan\u0131r?<\/h2>\n
Laleler ile ilgili en fazla merak edilen bir di\u011fer konu ise sulama oluyor. \u00d6zellikle evde, saks\u0131 ortam\u0131nda lale yeti\u015ftirmek isteyenlerin en fazla merak etti\u011fi sorular\u0131n ba\u015f\u0131nda sulama geliyor. Lale \u00e7i\u00e7e\u011finin sulanmas\u0131 mevsimlere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. Yaz aylar\u0131nda s\u0131cak havalar\u0131n etkisi y\u00fcz\u00fcnden daha fazla suya ihtiya\u00e7 duyan laleye k\u0131\u015f aylar\u0131nda daha az su verebilirsiniz. Fakat sulama yaparken dikkat etmeniz gereken konu suyun topra\u011f\u0131n her yerine ula\u015fmas\u0131 olmal\u0131.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n
Bununla birlikte lalenin sulanmas\u0131 olduk\u00e7a dikkat ve \u00f6zen isteyen bir konu. Elbette b\u00f6ylesine ho\u015f bir \u00e7i\u00e7e\u011finin \u00f6zel ilgi istemesi hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. \u00c7i\u00e7e\u011fi sularken verilen su her seferinde ayn\u0131 oranda olmal\u0131 ve ayn\u0131 saatte olmal\u0131. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00e7i\u00e7ekte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi s\u00fcrece verilen su miktar\u0131 de\u011fi\u015ftirmemelisiniz.<\/p>\n
Lale Bak\u0131m\u0131 Nas\u0131l Olur?<\/h2>\n
Lale bak\u0131m\u0131 konusunda dikkat etmeniz gereken birka\u00e7 unsur s\u00f6z konusu. Bunlar\u0131nda ba\u015f\u0131nda hava ak\u0131mlar\u0131 yer al\u0131yor. Hava ak\u0131mlardan kolay bir \u015fekilde etkilenebilen laleyi mevsim ge\u00e7i\u015flerinde iyi bir \u015fekilde koruman\u0131z laz\u0131m. \u00d6zellikle de k\u0131\u015f aylar\u0131nda ya\u015fanan a\u015f\u0131r\u0131 so\u011fuklardan koruman\u0131z olduk\u00e7a \u00f6nemli.<\/p>\n
Son olarak ise lale yeti\u015ftirildi\u011fi yerde ba\u015fka cisimler iile temas etmekten ho\u015flanmaz. Bu y\u00fczden etrafta tek olmas\u0131 onun daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde yeti\u015fmesinin s\u0131rlar\u0131ndan birisi.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/h2>\n
Lale Festivali Ne Zaman?<\/h2>\n
Lalelerin pek \u00e7ok alana yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ve ad\u0131na festivaller bile d\u00fczenlendi\u011finden yaz\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda bahsetmi\u015ftik. Lale festivali denildi\u011fi zaman ise ak\u0131llara ilk olarak \u0130stanbul Lale Festivali geliyor. \u015eehrin belli b\u00f6lgelerinin laleler ile s\u00fcslendi\u011fi ve g\u00f6rsel olarak harika bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc elde edildi\u011fi lale festivali insanlar\u0131n ilgisini fazlas\u0131yla \u00e7eken bir organizasyonlar aras\u0131nda.<\/p>\n
2019 Y\u0131l\u0131ndaki lale festivali ise 1-30 Nisan tarihleri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecek.<\/p>\n
$\"Lale$ <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Lale, tarih boyunca insanlar\u0131n hayat\u0131nda en \u00f6zel \u00e7i\u00e7eklerden bir tanesi konumunda oldu. G\u00fczelli\u011fi ile b\u00fcy\u00fcleyen ve kendine \u00f6zg\u00fc felsefesi ile[…]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1190"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1190"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1190\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.osevio.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}